گلوکوم یا آب سیاه یکی از علل مهم نابینایی در دنیا است که عدم کنترل و توجه به این بیماری می‌تواند عوارض ناخوشایندی چون کوری را به همراه آورد. جهت آشنایی بیشتر گفتگوی پزشکی این هفته را در خدمت دکتر سیدمحمد قریشی- متخصص چشم و فوق تخصص قرنیه و آب مروارید هستیم و به بررسی بیماری چشمی آب سیاه می پردازیم.

آب سیاه چیست؟ آیا وجود مایعی سیاه رنگ دلیل این نامگذاری است؟

آب سیاه یا گلوکوم عبارت است از: افزایش داخلی کره چشم، پس با توجه به این تعریف هیچگونه آب سیاهی در چشم وجود ندارد اما چون افزایش فشار داخل چشم می‌تواند با فشار بر روی عصیب بینایی باعث تخریب دائمی آن شود و نهایتاً نابینایی ایجاد کند، این نام به این بیماری اطلاق می‌شود.

فشار طبیعی چشم چقدر است و چرا آب سیاه یک بیماری خطرناک محسوب می‌شود؟

معمولاً بین 12 تا 20 میلیمتر جیوه فشار طبیعی چشم است که ممکن مقدار طبیعی آن در افراد متفاوت باشد، متاسفانه افزایش فشار داخل چشم، در اکثر موارد تدریجی است و علائمی ایجاد نمی‌کند که فرد در مراحل اولیه متوجه آن شود از طرفی چون به تدریج محیط و میدان بینایی را گرفتار می‌کند، و دید مرکزی بیمار تا مراحل پیشرفته باقی می‌ماند، بیمار متوجه از دست دادن بینایی خودش نشده و وقتی متوجه بیماری می‌شود  که 90 درصد محیط بینایی خود را از دست داده باشد. لذا در صورت عدم تشخیص زودرس، این اختلال می‌تواند مشکل آفرین باشد.

علل بیماری را توضیح دهید؟

آب سیاه در اثر علل و عوامل مختلفی به وجود می‌آید، نوعی از آن در کودکان دیده می‌شود که به آن گلوکوم مادرزادی می‌گویند و علائم آن آبریزش- حساسیت شدید به نور و اسپاسم و بسته شدن شدید پلک‌ها حتی در نور معمولی است بعد از آن به مرور قرنیه یا همان سیاهی چشم کودک بزرگ می‌شود. لذا به محض مشاهده هر کدام از علائم فوق باید سریعاً به متخصص چشم مراجعه نمود. و اما نوع دیگر آن گلوکوم بزرگسالان است که اغلب به علت ارثی و فامیلی پدید می‌آید. این نوع به دو شکل حاد و یا مزمن بروز می‌کند. فرم حاد آب سیاه با کاهش ناگهانی دید- درد شدید در اطراف چشمان و پیشانی و استفراغ تظاهر می‌کند. و بنابراین علائم آن سریع بروز می‌کند. گلوکوم حاد خیلی سریع و راحت قابل تشخیص است. ولی گلوکوم مزمن علامتی نداشته و متاسفانه وقتی مشخص می‌شود که ممکن است عوارض خود را به جا گذاشته باشد، لازم به یادآوری است که از علل دیگر این بیماری می‌توان ضربه به چشم را نام برد کسانی که اثر ضربه به چشم داشته‌اند در معرض این عارضه هستند. لذا بایستی در زمان اصابت ضربه از نظر فشار، چشم معاینه شود و بعد از آن لازم است در این رابطه تحت معاینات مجدد قرار گیرند. زیرا آب سیاه ممکن است بعد از زمان طولانی آشکار شود.

چگونه می‌توانیم در مراحل اولیه متوجه وجود گلوکوم شویم؟

با انجام معاینات دوره‌ای چشم پزشکی و گرفتن فشار چشم، متخصص می‌تواند بیماری را تشخیص داده و درمان را به موقع شروع کند. توصیه ما این است که افراد بالای 40 سال- افرادی که سابقه فامیلی این بیماری را دارند و آنهایی که دچار ضربه‌های چشمی شده‌اند، جهت کنترل و اندازه‌گیری فشار چشم هر دو سال به چشم پزشک مراجعه نمایند.

آیا این اختلال علائم دیگری هم دارد:

در نوع مزمن که عمده بیماران را دربرمی‌گیرد، متاسفانه هیچگونه علائم اولیه‌ای ندارد و همانطور که گفتیم در مراحل خیلی پیشرفته فرد متوجه آن می‌شود. در این مرحله ممکن است پزشک بتواند تنها دید باقی مانده را حفظ کند و برای دیدی که از دست رفته نمی‌تواند کاری انجام دهد. در نوع دوم، یعنی مرحله حاد بیماری، ناگهان فشار چشم افزایش یافته که در این حالت بیمار دچار درد- قرمزی و سنگینی چشم شده و حالت تهوع به او دست می‌دهد در این صورت بیمار می‌بایست سریعاً به چشم پزشک مراجعه کند تا بیماری او تشخیص و مورد درمان قرار گیرد.

ضمن تشکر در پایان در خصوص درمان و نتیجه آن توضیح بفرمایید:

گلوکوم بر حسب نوع و شدت آن درمان‌های متفاوتی دارد ولی در درجه اول در اکثر موارد درمان دارویی کفایت می‌کند. قابل توجه است که بیماری پس از اقدامات تشخیصی و درمانی باید داروها را به موقع و مداوم استفاده نماید، اینگونه نیست که بیمار با دارو، درمان قطعی پیدا کند. در بعضی موارد با تشخیص پزشک معالج بیمار به عمل جراحی نیازمند است. درمان غیردارویی آب سیاه شامل تکنیک‌های مختلف از جمله درمان با لیزر و درمان جراحی است. که درمان‌های لیزر و جراحی باعث تسهیل در خروج زلالیه از چشم شده وبه کاهش فشار چشم منتهی ،  در صورتی که درمان‌های دارویی ترشح زلالیه را کاهش می‌دهد.